Image

Өсүмдүктөр

/kg/articles/pora-vyrashchivat-malinu/
Өсүмдүктөр

МАЛИНАНЫ ӨСТҮРҮҮГӨ УБАКЫТ КЕЛДИ

БАЛА ЧАГЫБЫЗДАН БЕРИ КӨПЧҮЛҮККӨ СҮЙҮКТҮҮ МӨМӨ – МАЛИНАНЫ (ДАН КУУРАЙДЫ) БАКЧАНЫН ХАНЫШАСЫ ДЕП БЕКЕРИНЕН АЙТЫШПАЙТ. АЛ ШИРИН ДААМЫ ЖАНА КҮЧТҮҮ ДАРЫЛЫК КАСИЕТТЕРИ МЕНЕН БЕЛГИЛҮҮ. МАЛИНА ӨТӨ КЕҢИРИ КОЛДОНУЛАТ: МАЛИНАНЫН МӨМӨЛӨРҮ ЖАҢЫ ТЕРИЛГЕН БОЙДОН, ТОҢДУРУЛГАН БОЙДОН ПАЙДАЛАНЫЛАТ, ЖЕ БОЛБОСО АНДАН АР КАНДАЙ КЫЯМДАРДЫ, ЖЕЛЕ, МАРМЕЛАД, ШИРЕЛЕР, ОШОНДОЙ ЭЛЕ ВИНО, ШАРАП, ТУНДУРМА ЖАНА БАШКА АЗЫКТАР ДАЯРДАЛАТ.

Малинанын дагы бир шексиз артыкчылыгы – анын жогору түшүмдүүлүгү. Адатта, көчөттөр отургузулгандан кийинки жылы эле мөмө байлап баштайт. Малина көп жылдык өсүмдүк болгондуктан, дыйкандын чыгымдарды жабууга, ошондой эле бир нече жыл ичинде жогорку киреше алууга мүмкүнчүлүгү бар. Ушул себептен, малинаны өнөр жайлык масштабда өстүрүүгө абдан жакшы. Мөмө-жемишти кайра иштетүүдө эч кандай кыйынчылыктар болбойт, анткени жогоруда айтып кеткендей, малинадан кыямдан тарта шарапка чейин түркүн азыктар жасалат.

Кыргызстандын ЕАЭБге кирүү шартында малинаны өстүрүүнүн мындай артыкчылыктары бүгүнкү күнү эң актуалдуу. Малинанын кеңири колдонулушу жана тоңдурулган түрдө сакталышы эл аралык рынокторго чыгууда айкын артыкчылыктарды берет. Ошондуктан жергиликтүү дыйкандар малинаны көбүрөөк жерге отургузуп жатышат. Чүй областы малинаны өстүрүү боюнча лидер болууда.

Албетте, эл аралык рынокко, деги эле рынокко чыгүү үчүн ар бир продукт белгилүү бир талаптарга жооп бериши керек. Бул стандарттар биздин өлкөдө «Өсүмдүктөрдүн карантини жөнүндө» мыйзамында жазылган. Мыйзамдын ишке ашышына Кыргыз Республикасынын Айыл чарба министрлигинин алдындагы Өсүмдүктөрдүн карантини департаменти жооп берет.

Департамент ар жылы айыл чарба жерлерин, карантинге алынуучу продукцияны сактоочу жана кайра иштетүүчү, утилдештирүү жерлерди жана киргизүү пунктарды фитосанитардык кароонун жүрүшүндө карантинге алынуучу продукцияга зыяндуу организмдерди аныктоо менен алектенет. Департамент өсүмдүктөрдө зыяндуу организмдерди тапкан учурда карантинге алынуучу объектилердин ээлеринен өсүмдүктөрдү зыянсыздандыруу же жок кылууну талап кылууга укуктуу.

Департаменттин кызматкерлери төмөнкүдөй укуктарга ээ:

• фитосанитардык изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн карантинге алынган объектилерге барууга;

• өсүмдүктөрдүн илдеттеринин симптомдору аныкталган учурда карантинге алынган жүктү, лабораториялык экспертизанын жыйынтыктарын алганга чейин токтотууга жана жугушсуздандырууга;

• импорттолуучу жана экспорттолуучу карантинге алынган продукцияларды жугушсуздандырууну жана жөнгө салынуучу зыяндуу организмдерди жашоо жөндөмдүүлүгүнөн ажыратууну камсыз кылган технологиялык кайра иштетүүчү ишканалардын өсүмдүктөрдүн карантини жаатындагы мыйзамдар менен белгиленген талаптарынын сакталышын контролдойт;

• чарбакер субъектилер жана өз алдынча башкаруунун аткаруу органдары тарабынан карантиндик фитосанитардык режимдердин сакталышына жана карантиндик фитосанитардык зоналарда карантиндик зыяндуу организмдерди локализациялоо жана жок кылуу боюнча программалардын аткарылышына мониторинг жүргүзөт;

• фитосанитардык анализдердин жана экспертизалардын бардык түрлөрүн кошкондо, экспорттоо максаттарында карантинге алынган продукциялардын карантиндик фитосанитардык абалын белгилейт карантинге алынган продукциянын карантиндик фитосанитардык абалы тууралуу корутундусун/фитосанитардык документтерин берет;

• иши өсүмдүктөрдөн алынган продукциялар менен байланышкан жеке жана юридикалык жактардын өтүнмөлөрү боюнча айыл чарба жерлерине, бак-дарактарга, ишканаларга жана аларга жанаша жаткан аймактарга үлгүлөрдү алуу жана лабораториялык экспертизаларды жүргүзүү менен карантиндик объектилерди аныктоого изилдөө жүргүзөт.

Карантиндик фитосанитардык контроль (көзөмөл) төмөнкүлөрдү камтыйт:

1. Кароо. Албетте биринчи кадам – бул департаменттин кызматкери карантинге алынуучу өндүрүмдүн абалынын карантиндик фитосанитардык талаптарга шайкештигин аныктоо максатында өсүмдүктөрдүн карантини жаатындагы лабораториялык изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн карантинге алынуучу өндүрүмдүн сынамдарын жана (же) үлгүлөрүн тандап алуу менен карантинге алынуучу өндүрүмдү карап, көрүп чыгат.

2. Эгер өсүмдүктөрдөн зыяндуу организмдер табалса, келүүчү карантинге алынуучу продукцияны, карантинге алынуучу объекттерди карантиндик фитосанитардык зыянсыздандыруу уюштурулат. Ошондой эле карантиндик фитосанитардык чөлкөмдөрдөн чет мамлекеттердин аймагынан Кыргыз Республикасынын аймагына келүүчү унаа каражаттары зыянсыздандырылат.

Карантиндик фитосанитардык тазалоо - зыяндуу организмдерди жок кылуу, жоготуу, стерилизациялоо (тукум улоо жөндөмдүүлүгүнөн ажыратуу) же аларды жашоо жөндөмдүүлүгүнөн ажыратуу боюнча жол-жобо

Кандай учурда өсүмдүктөр карантини жаатында лабораториялык изилдөөлөр жүргүзүлөт?

• карантинге алынуучу продукциянын фитосанитардык талаптарга шайкештигин аныктоо үчүн;

• Кыргыз Республикасынын аймагында карантиндик фитосанитардык абалга мониторинг жүргүзүү үчүн;

• фитосанитардык сертификатты (тастыктама) берүү үчүн;

Фитосанитардык сертификат - экспортер өлкөнүн өсүмдүктөрдүн карантини жана аларды коргоо боюнча улуттук уюм тарабынан берилген жана карантинге алынуучу өндүрүмдүн партиясын коштоочу, карантинге алынуучу өндүрүмдүн баруучу өлкөнүн карантиндик фитосанитардык талаптарына шайкештигин ырастоочу эл аралык үлгүдөгү документ

• карантиндик сертификат (тастыктама) берүүдө;

• карантинге алынуучу объектилерге (транспорт, сактоочу жайлар) карантиндик фитосанитардык текшерүүнү жүргүзүүдө;

• карантинге алынуучу өндүрүмдү

Кыргыз Республикасынын аймагында ташууда же аны карантиндик объектилери жок зоналардан ташып чыгууда.

Өсүмдүктөрдүн карантини жаатындагы бардык лабораториялык изилдөөлөрдү Кыргыз Республикасынын Өкмөтү белгилеген тартипте аккредиттелген сыноо лабораториялары гана жүргүзөт.

Менчигинде, ээлигинде, пайдалануусунда, ижарага алуусунда карантинге алынуучу объекттер болгон же карантинге алынуучу өндүрүмдү өндүрүүнү (анын ичинде кайра иштетүүнү), ташып кирүүнү, ташып чыгууну, сактоону, ташууну жана сатууну ишке ашырган жарандар, юридикалык жактар төмөнкүлөргө милдеттүү:

• карантиндик фитосанитардык талаптарды аткарууга;

• карантинге алынуучу өндүрүмдү, карантинге алынуучу объекттерди жеткирүү жөнүндө департаментке кабарлоого;

• мамлекеттик карантиндик фитосанитардык контролду (көзөмөлдү) ишке ашыруу үчүн зарыл шарттарды камсыз кылууга;

• карантинге алынуучу продукцияны, карантинге алынуучу объекттерди сактоо үчүн карантиндик фитосанитардык талаптарга ылайыктуу жайды бөлүп берүүгө;

• карантинге алынуучу продукцияны, башка карантинге алынуучу объекттер бар унаа каражаттарын жана контейнерлерди ал үчүн арналбаган жерлерде тазалоого жол бербөөгө;

• карантиндик фитосанитардык контролду жүзөгө ашырганга чейин карантинге алынуучу продукцияны талаптагыдай сакталышын камсыз кылууга;

• карантиндик фитосанитардык зыянсыздандырууну, тазалоону, де-газациялоону жүргүзүү үчүн унаа каражаттарын, атайын жабдылган аянттарды, жайларды бөлүп берүүгө;

• продукцияга жугуп калуу белгилери табылгандыгы тууралуу Департаментке кабарлоого;

• карантинге алынуучу өндүрүмдү ташууда аны жоготуп коюу мүмкүнчүлүгүн жана Кыргыз Республикасынын аймагын карантиндик объекттерден оору жугуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгаргыдай чараларды көрүү аркылуу ишке ашырууга;

• Департаменттин кызмат адамдарынын компетенциясына кирген маселелер боюнча жазма буйруктарын Кыргыз Республикасынын аткаруу бийлигинин мамлекеттик органдары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, жарандар жана юридикалык жактар тарабынан милдеттүү түрдө аткарууга;

• Карантиндик объекттерди табуу жана аларга каршы күрөшүү максатында лабораториялык изилдөөлөрдү жүргүзүү боюнча кызмат көрсөтүүлөргө акы төлөөгө;

• Карантиндик фитосанитардык зыянсыздандыруу боюнча кызмат көрсөтүүлөргө жана карантинге алынуучу өндүрүмдү кармоо, кайтарып берүү жана жок кылуу боюнча сарптоолорго акы төлөөгө;

• Кыргыз Республикасынын өсүмдүктөрдүн карантини жаатындагы мыйзамдарына, өсүмдүктөрдүн карантинин камсыз кылуу эрежелерине жана ченемдерине ылайык башка милдеттерди аткарууга.

Айыл чарба министрлигинин маалыматы боюнча даярдалды

Юлия Копцева


ПОДДЕЛИТЬСЯ :





Оставить комментарий